https://iqiri.dte.ir/ فصلنامه تخصصی اسلام پژوهان fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://iqiri.dte.ir/article_79809.html چکیده:این پژوهش با هدف بازخوانی اندیشۀ اجتماعی مسلمین و احیای هویت تمدنی آن در برابر رویکرد اروپامحور، به بررسی آرای فارابی می‌پردازد. مسأله اصلی، انکار یا تحریف دستاوردهای تمدن اسلامی در گفتمان غربی و ضرورت طرح «علم استغراب» برای خروج از حاشیۀ فرهنگی است. روش پژوهش، تحلیل محتوای آثار فارابی با رویکردی توصیفی-تحلیلی است. یافته‌ها نشان می‌دهد فارابی با تأسیس «علم مدنی» و تلفیق خلاقانۀ سنت یونانی با مبانی اسلامی، نظریۀ «مدینۀ فاضله» را ارائه کرد که در آن مفاهیمی چون سعادت حقیقی، رهبری فرهمند، همبستگی اجتماعی مبتنی بر محبت و عدالت، و فرهنگ‌سازی غایت‌مند، محوریت دارد. این اندیشه، جهانی و فراتر از الگوی شهر-دولت یونانی است و نقش بنیادین در شکل‌گیری اندیشۀ اجتماعی مسلمین ایفا کرده است. https://iqiri.dte.ir/article_79811.html چکیده"آزادی عقیده و آزادی بیان از مباحث مهمی است که در بحث‌های مربوط به آزادی بیان، جایگاه برجسته‌ای دارد. بسیاری از نویسندگان و اندیشمندان درباره اهمیت آزادی مطلق انسان در بیان و انتقال عقاید خود مطالبات فراوانی مطرح کرده‌اند. جان استوارت میل در رساله‌ی مشهور خود «درباره آزادی» می‌نویسد: «...منطقه‌ی حیاتی برای آزادی بشری به درجه‌ی اول شامل قلمرو هوشیار ضمیر انسان است. این است که وجدان انسان به معنای جامع‌تر باید آزاد باشد. آزادی افکار و احساسات، به خصوص در زمینه‌های نظری، علمی، اخلاقی یا دینی، ضروری است. آزادی بیان و انتشار عقاید در ابتدا ممکن است به نظر مبادله ای بنا بر اصل دیگری بیاید، اما بیان و انتشار اندیشه به همان اندازه مهم است که خود اندیشه و به حدی که بر آن بناست موضوع را به سر می‌برد که آزادی اندیشه انسان را در عمل نمی‌شود ان را از بحث اندیشه جدا می‌کند. https://iqiri.dte.ir/article_79812.html این پژوهش به بررسی روایات عروه بن زبیر درباره آغاز وحی می‌پردازد که به‌عنوان یکی از کهن‌ترین گزارش‌ها در تاریخ اسلام از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، اما وجود نسخه‌های متعدد و گاه متعارض، واکاوی اصالت و محتوای اصلی آن را به چالشی پژوهشی تبدیل کرده است. در این رابطه با هدف تحلیل و بازسازی روایت اصلی عروه بن زبیر درباره آغاز وحی و تعیین عناصر سازنده آن، با اتکا به روش اندریاس گورکه و گرگور شولر از طریق تحلیل مقایسه‌ای نسخه‌های مختلف، به‌ویژه روایت زهری و روایت مستقل هشام بن عروه، به این امر پرداختیم. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های سندی و متنی، عناصر کلیدی مشترکی را می‌توان به‌عنوان بخشی از گزارش اصیل عروه شناسایی کرد. این عناصر شامل رؤیاهای صادقه، اضطراب پیامبر، تسلّی و مدح خدیجهB با عباراتی ثابت، ملاقات با ورقه بن نوفل و نهایتاً شناسایی فرشته به‌عنوان «ناموس» است. بر اساس این عناصر می‌توان گفت اگرچه روایت زهری مشهورترین و کامل‌ترین شکل را ارائه داده، اما هسته اصلی داستان به عروه بازمی‌گردد. https://iqiri.dte.ir/article_79813.html بررسی نقش نظامی و رهبری امیرالمؤمنین علی(ع) در نبردهای اسلام همواره از موضوعات پژوهشی قابل توجه در مطالعات تاریخی بوده است. این مطالعه با استناد به کتاب معتبر «عیون الأثر» ابن سیدالناس، به تحلیل جایگاه ایشان در سه نبرد سرنوشت‌ساز بدر، احد و خندق پرداخته است.هدف اصلی این تحقیق، تبیین ابعاد مختلف نقش نظامی، رهبری و معنوی امام علی(ع) در این نبردها بر اساس داده‌های کتاب مذکور بوده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی روایات «عیون الأثر» با تمرکز بر گزارش‌های مربوط به حضور و اقدامات امام علی(ع)انجام شده؛ و یافته‌ها نشان داده‌اند که ابن سیدالناس اگرچه با رویکردی گزینشی و محتاطانه، به نقش برجسته امام در این نبردها پرداخته، اما از نقل برخی روایات مهم و فضایل مشهور امام غفلت ورزیده است. این پژوهش درنهایت به این نتیجه دست یافته که اگرچه «عیون الأثر» داده‌های ارزشمندی ارائه داده، اما برای ترسیم تصویر کاملی از جایگاه امام، نیاز به تکمیل با دیگر منابع معتبر وجود داشته است. https://iqiri.dte.ir/article_79814.html رهبران بابیّت و بهائیت، با استعانت از شعارِ مطابقت دین با مقتضای زمان، از تازگی گفتار و بداعت ادعاها و نوین بودن آموزه‌های‌شان سخن رانده‌‌اند؛ ولی با شواهد بسیاری هویدا است که هیچ آیینِ جدیدی نداشته، بلکه باورهای فکری و اعتقادی همان چیزی است که در جریان‌های انحرافی و باطنی در اسماعیلیه وجود دارد. نوشتار حاضر با روش پژوهش توصیفی - تحلیلی، در صدد است از طریق جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای، «رد نوآوری باورهای بابیّت و بهائیت با تأکید بر همانندی با آموزه‌های اسماعیلیه» بیان کند تا نقش اثرگذار آموزه‌های امامان اسماعیلیه بر فرقه‌های بابیّت و بهائیت آشکار گردد. نتایج حاکی از آن است که آموزه‌های بابیّت و بهائیت تازگی نداشته، بلکه با توجه به شواهد موجود، آموزه‌های مطرح شده از سوی آنان همان تقلید نمودن از آموزه‌های اسماعیلیه است. https://iqiri.dte.ir/article_79815.html علامه مصباح یزدی در فصل ششم کتاب حقوق و سیاست در قرآن، طرحی نو در زمینه تعیین حاکم ودیگر مسئولان حکومت پیشنهاد می‌کنند. این طرح مبتنی بر توحید، ولایت و توجه به مردم، عدالت وتقوا است. در این مقاله سعی می‌کنیم با استخراج و شمردن ویژگی‌هایی نظیر حاکمیتِ الهی، شایسته‌سالاری، رواجِ روحیه‌ی عدالت، تقوا ومعنویت در جامعه، توجه به تأمینِ رضایتِ الهی در مسیرِ گزینشِ مسئولین برایِ تأمینِ ثبات و کارآمدی حکومت و حمایتِ مردمی (نمایندگیِ خدا)، افزایشِ میزانِ دقت وکارایی، عنصرِ پاسخ‌گو بودنِ مسئولان، افزایشِ تضمینِ سلامتِ حاکم و مسئولین، کمک به شکل‌گیریِ رقابتِ سالم در جامعه و کمک به افزایشِ یک‌پارچگی و همدلی عناصرِ جامعه‌ی اسلامی «در طرحِ علامه»، برتریِ آن نسبت به مدل‌هایِ دیگر را که در حال حاضر در سایر کشورها درحال اجرا هستند، اثبات نماییم. روش اجرایِ این تحقیق روش مقایسه‌ای بوده وابزارِ گردآوریِ داده‌ها و اطلاعات، مقالات و برخی کتاب‌هایِ ارزشمند در این زمینه است.